مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد که توافق هستهای ۲۰۱۵ با ایران دیگر نمیتواند پایهای برای توافقی جدید باشد. در همین حال، مقامهای بینالمللی نسبت به افزایش تهدیدهای مرتبط با آزمایشهای هستهای و تضعیف رژیم عدم اشاعه هشدار دادهاند. گزارش فوربس نیز به رشد رقابتهای فضایی و خطرات آن اشاره میکند.
به گزارش سازمان ملل متحد، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد که توافق هستهای ۲۰۱۵ با ایران، معروف به برجام ، دیگر نمیتواند پایهای برای توافقی جدید باشد.
رافائل ماریانو گروسی، مدیرکل آژانس، در حاشیه نشست بازنگری معاهده عدم اشاعه هستهای در نیویورک گفت که برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) نمیتواند مبنای یک توافق جدید باشد و باید بهدنبال گزینهای متفاوت باشیم. او توضیح داد که برنامه هستهای ایران طی سالهای اخیر بهطور قابلتوجهی تغییر کرده است و وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران نیز نگرانکننده است.
گروسی تاکید کرد که آژانس تا ژوئن ۲۰۲۵ این مواد را بازرسی کرده و در آخرین ماموریت خود حدود ۴۴۰ کیلوگرام اورانیوم را پلمب کرده است. با این حال، او هشدار داد که تا زمانی که بازرسان امکان بازگشت به ایران را نداشته باشند، آژانس نمیتواند تایید کند که این مواد همچنان تحت کنترل هستند. مدیرکل آژانس همچنین خواستار تعهد مجدد کشورها به اصول عدم اشاعه شد و گفت جهانی با کشورهای بیشتر دارای سلاح هستهای، جهان امنتری نخواهد بود.
در همین حال، رابرت فلوید، دبیر اجرایی سازمان ناظر بر معاهده جامع منع آزمایشهای هستهای، با اشاره به افزایش تنشهای جهانی گفت که چندجانبهگرایی و معاهدات کلیدی امنیتی تحت فشار قرار دارند. او نسبت به افزایش لفاظیها درباره ازسرگیری آزمایشهای هستهای و حتی احتمال استفاده از این سلاحها هشدار داد. فلوید تاکید کرد که فعالیت نهادهایی مانند سازمان ناظر بر معاهده جامع منع آزمایشهای هستهای برای جلوگیری از گسترش و توسعه سلاحهای هستهای اهمیت حیاتی دارد.
معاهده منع جامع آزمایشهای هستهای که حدود ۳۰ سال پیش برای امضا گشوده شد، تمامی انفجارهای هستهای را ممنوع میکند. به گفته فلوید، این معاهده توانسته تقریباً روند آزمایشهای هستهای را متوقف کند، بهطوری که از آن زمان تاکنون کمتر از ۱۲ آزمایش انجام شده است.
با وجود امضای ۱۸۷ کشور و تصویب آن توسط ۱۷۸ کشور، این معاهده هنوز لازمالاجرا نشده است؛ زیرا نیازمند تصویب ۹ کشور کلیدی از جمله ایالات متحده، روسیه، چین، ایران و چند کشور دیگر است. فلوید تاکید کرد که احتمال پیشرفت در این زمینه زمانی افزایش مییابد که قدرتهای بزرگ بهطور همزمان برای تصویب آن اقدام کنند. به گفته فلوید، بیش از ۹۰ درصد سامانه راستیآزمایی این معاهده تکمیل شده و ۳۰۷ ایستگاه نظارتی در سراسر جهان فعال هستند.
این سامانه توانسته تمام شش آزمایش هستهای کره شمالی را شناسایی کند و قادر است انفجارهایی با قدرت نسبتاً پایین را نیز تشخیص دهد. او همچنین به نقش این نهاد در مقابله با اطلاعات نادرست اشاره کرد و گفت ادعاهایی که در سال ۲۰۲۴ درباره آزمایش هستهای در ایران مطرح شد، پس از بررسی مشخص شد که مربوط به زلزلههای طبیعی بوده است.
مقامهای بینالمللی تاکید کردند که اگرچه طی سه دهه گذشته پیشرفتهای مهمی در حوزه کنترل تسلیحات هستهای حاصل شده، اما همچنان چالشهای جدی پیشرو است. آنها بر ضرورت تقویت همکاریهای بینالمللی، حفظ رژیم عدم اشاعه و جلوگیری از بازگشت به رقابتهای هستهای تاکید کردند. به گزارش فوربس، تصور رایج مبنی بر اینکه فضای خصمانه در حوزه فضایی از سال ۲۰۲۲ شکل گرفته، نادرست است و این روند سالها پیش آغاز شده است.
رقبا بهتدریج تواناییهای خود را برای مقابله با مزیتهای فضایی ایالات متحده افزایش دادهاند. در همین راستا، چین سالها پیش توانایی انهدام ماهواره از زمین را نشان داد و روسیه نیز در سالهای اخیر با ماهوارههای تودرتو وارد مرحله جدیدی از عملیات فضایی شده است. این گزارش تاکید میکند که اگرچه این تحولات نگرانکنندهاند، اما راهحل تغییر نکرده است: استقرار سریع قابلیتهای عملیاتی موجود.
به گفته تحلیلگر فوربس، فناوریهای لازم - از حسگرها تا زیرساختهای زمینی - سالهاست وجود دارند، اما اکنون با رشد بازار تجاری فضا، امکان استفاده از آنها در مقیاس وسیع فراهم شده است. فوربس در ادامه با اشاره به جنگهای اخیر در اوکراین و ایران، مهمترین درس نظامی را برتری عددی میداند، نه پیچیدگی یا اندازه تجهیزات.
این الگو بهوضوح در تنگه هرمز قابل مشاهده است؛ جایی که تسلیحات ارزانقیمت مانند پهپاها و موشکها به بازیگران کوچکتر اجازه دادهاند جریان انرژی جهانی را مختل کنند. در این گزارش آمده است که حتی کشوری با اقتصادی در حد یک ایالت آمریکا میتواند با استفاده از حجم بالای تسلیحات کمهزینه، تهدیدی برای اقتصاد جهانی ایجاد کند. همین مساله باعث شده حملونقل دریایی نیز با کندی مواجه شود و بسیاری از کشتیها در انتظار ثبات شرایط باقی بمانند.
فوربس مفهوم شکنندگی را بهعنوان یکی از مهمترین نقاط ضعف معرفی میکند؛ وضعیتی که در آن زیرساختهای حیاتی به تعداد محدودی دارایی گرانقیمت وابسته هستند. طبق این تحلیل، همین الگو در فضا نیز وجود دارد و میتواند به ضعفهای جدی در برابر حملات منجر شود. از دیگر نکات کلیدی این تحلیل، تاکید بر این واقعیت است که کشورها با آنچه در اختیار دارند وارد جنگ میشوند، نه با برنامههایی که هنوز در حال توسعهاند.
به بیان دیگر، در هر درگیری احتمالی در فضا، تنها سامانههایی تعیینکننده خواهند بود که از پیش در مدار مستقر شدهاند. فوربس همچنین از برنامههایی انتقاد میکند که بر پایه وعدههای بلندمدت و هیجانسازی شکل گرفتهاند. به نوشته این نشریه، چنین پروژههایی نه تنها بازدارندگی ایجاد نمیکنند، بلکه بهدلیل عدم تحقق، تاثیری بر محاسبات نظامی رقبا ندارند
برجام آژانس انرژی اتمی سلاح هستهای معاهده عدم اشاعه رقابت فضایی